×
اطلاعات شما


اطلاعات سوژه / افراد

×

×

تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۳

تازه ترین اثر علیرضا کمری

کتاب اثرنشان

افسوس نامه اي بر بي توجهي به نگاه داشت پديده هاي جنگ تحميلي
«اثرنشان» يعني آن چه اثر و نشان است و هم دلالت بر مفهومي دارد كه از آن پديده برداشت مي شود. واژه اي كه نويسنده اثر ساخته تا در حوزه مطالعات جنگ، پديده ها به مفهوم وسيع كلمه، از جمله مطالعات سياسي، اجتماعي، تاريخي و... هر آن چه به حوزه مطالعه جنگ برمي گردد، براي تفسير و تعريف مطلوب و دقيق رويداد در كنار هم، به كار برده شود.

«اثر» و «نشان» هر كدام معناي مختص به خود را دارند. اين دو كلمه ظاهرا هم معنا هستند و در لغت نامه ها در كنار هم آورده شده اند اما اگر دقيق بنگريم، اثر و نشان، هر كدام معنايي جداگانه دارند. «اثر» ناظر به آن چيزي است كه در ظاهر به چشم ديده مي شود؛ يعني همان جاي پا و علامتي است كه از پديده اي به جا مي ماند اما «نشان» معنايي است كه از آن پديده استنباط و استحصال مي شود.

845618_PhotoA

«اثرنشان» يعني آن چه اثر و نشان است و هم دلالت بر مفهومي دارد كه از آن پديده برداشت مي شود. واژه اي كه نويسنده اثر ساخته تا در حوزه مطالعات جنگ، پديده ها به مفهوم وسيع كلمه، از جمله مطالعات سياسي، اجتماعي، تاريخي و… هر آن چه به حوزه مطالعه جنگ برمي گردد، براي تفسير و تعريف مطلوب و دقيق رويداد در كنار هم، به كار برده شود.

در واقع، نظريه «اثرنشان» با آن كه تا حدودي نگاه هاي گذشته را در حوزه شناخت اسناد، نقد مي كند ، ردّيه اي بر اين نگاه ها نيست، بلكه چنين ديدگاه هايي را ناكافي و نابسنده مي داند. وقتي با وسعت به مفهوم «جنگ» بنگريم، همان قدر كه اسناد مكتوب، عكس ها، نامه ها، نوار هاي صوتي و فيلم از اهميت برخوردارند، تمامي اشياء در رابطه با موضوع اهميت مي يابند. بايستگي اين اشيا زماني مشخص مي شود كه معنا شوند. بنابراين، اشياء خاطره انگيز، صداها، بوها در تعريف اثرنشان مي گنجند. در حقيقت، در حوزه مطالعات هر پديده از جمله جنگ، چيزي دورريختني و زائد وجود ندارد.
نام نظريه «اثرنشان» كه در قالب كتابي با همين عنوان نوشته شده، با استفاده از رويكرد نشانه شناسي اتخاذ شده است. نشانه شناسي، حوزه اي مطالعاتي است كه مي گويد به همه پديده هاي عالم بايد از زاويه يك نشانه نگريست. بر اين مبنا، صِرفاً اسناد كاغذي، صوتي و سندهاي شناخته شده كفايت از شناخت واقعه نمي كنند.
«اثرنشان» داعيه دار اين واقعيت است كه براي مطالعه دوره جنگ و مسايل مربوط به آن، تنها نبايد به مفهوم رسمي سند توجه كرد بلكه بايد همه آثار به جاي مانده شناسايي، طبقه بندي، معنايابي، تفسير و در كنار هم چيده شوند تا بتوانند بگويند چه رخ داده؟

به بيان ديگر، «اثر نشان» محقق را به عنوان يك قاضي معرفي مي كند كه نبايد از هيچ پديده اي به سادگي بگذرد؛ با اين تفاوت كه مورخ نمي تواند حكمي صادر كند. اين نظريه نگاهي را ارايه مي دهد كه به اعتقاد نگارنده آن، بايد در حوزه ادبيات خلاق نيز به كارگرفته شود و پيشنهادي طرح مي كند كه نوعي تخيل ژول ورني در آن به چشم مي خورد اما نمي توان آن را غير قابل اجرا دانست؛ چرا كه تخيل ها، ابتداي تعقل ها براي رسيدن به اهدافند. براي مثال، يافته ها از طريق حس بويايي در كتاب «اثر نشان» مورد تاكيد قرار گرفته و «كمري» آرزومند است كه روزي بتوان بو هايي را چون باروت و خاك كه در مناطق مختلف جبهه هاي جنگ تحميلي به صورت متفاوتي به مشام مي رسيد مانند جنس صدا با هدف استناد به آن ثبت كرد تا بتوان مخاطب را به ادارك ويژه اي از واقعه رساند.

در صفحه 40 «اثرنشان» مي خوانيم: «… دور از تصور و تصديق نيست كه يافته هاي اصيل تر و ارزشمند تري درباره كليات و جزييات وقايع و دوران ها دست ياب و ديد رس شود.

همان گونه كه امكان ثبت تصاوير ثابت و متحرك در پي اختراع دوربين عكاسي و فيلم برداري و ضبط اصوات موجب پيشرفت هاي شگرف در فهم جزييات و رويداد ها و ثبت دانش شد، بديهي است، بل بعيد نيست، با امكان ثبت بو ها/ بوييدني ها، بتوان محيط و مكان يك رويداد را دقيق تر بازسازي كرد و حتي، اگر ممكن شود، شيوه اي براي ثبت و انتقال احساساتي فراهم آورد كه در پي تحريكات عصبي و رواني حاصل مي شوند…»

از اين منظر، كتاب «اثرنشان» افسوس نامه اي براي بي توجهي به نگاه داشت آثار و پديده هاي جنگ تحميلي به شمار مي آيد و بيدارباش و هشدار براي حفظ آن ها. اما قصد «كمري» در نگارش اين كتاب، جنگ ستايي نيست و هدف او شناساندن صلح است كه از رهگذر شناخت حقيقي جنگ حاصل مي شود. تجربه اي زباني، فرهنگي و انساني كه اگر خوب از آن بهره برداري نشود، نمي توان برنامه ريزي خوبي براي آينده داشت. همان گونه كه ثبت درست وقايع جنگ هاي ايران و روس مي توانست رخداد هاي امروز كشور را به گونه ديگري رقم بزند!

«اثرنشان» را انتشارات سوره مهر با شمارگان دو هزار و 500 نسخه، در 100 صفحه، قطع رقعي و به بهاي 65 هزار ريال روانه بازار نشر كرده است.

نظرات

معرفی سوژه
همکاری با ما
ثبت نام در دوره